مقدمه
در دوره رکود و پس از رکود تمرکز سیاست ها تا حد زیادی بر حوزه طرف تقاضا قرار می گیرند. درعین‌حال، سیاست های خروج از رکود و رشد اقتصادی لزوماً به‌تنهایی منجر به ایجاد اشتغال نمی شوند. برای حصول اشتغال مطلوب -پایدار- علاوه بر سیاست های اقتصادی کلان، که به رشد اقتصادی توجه دارند، باید سیاست های توسعه‌بخشی (به‌طور دقیق تر سیاست های توسعه کسب و کار) نیز در دستور کار قرار گیرند. بدیهی است، رسته هایی از کسب وکار در دستور کار قرار خواهند گرفت که دارای مزیت و همین‌طور توان پیشرانی سایر رسته های کسب وکاری را نیز داشته باشند. درعین‌حال بهسازی فضای کسب وکار در سطح ملی و همین‌طور در سطح رسته فعالیت، نقشی تعیین‌کننده در این حوزه خواهند داشت. به‌بیان‌دیگر حتی در دوران رکود اقتصادی، همه رسته های کسب وکاری به رشد منفی یا پایین را تجربه نمی کنند. برخی از رشته فعالیت های اقتصادی، حتی در مقطعی که رشد اقتصادی کشور به‌طور عمومی منفی است، دارای نرخ رشد مثبت بوده و از رونق نسبی برخوردارند. به‌عنوان‌مثال در دوران رکود صنعت تأمین خودرو رشد منفی را تجربه کرده است ولی در مقابل صنعت نساجی یا کفش دوره رونق را به دلایل مختلف اقتصادی و شرایط جهانی، تجربه می‏کند (چیزی که در ایران طی سال-های گذشته تجربه شد). بنابراین هدایت صحیح سیاست های کسب‌وکار محور می‌تواند حتی در دوره رکود، موجب افزایش اشتغال در برخی از رشته فعالیت های اقتصادی شود.

1-1. معرفی طرح توسعه کسب‌وکار و اشتغال پایدار (تکاپو)
طرح تکاپو مصوب شورای عالی اشتغال کشور و یکی از برنامه‌های اصلی و محوری توسعه اشتغال در کشور می‌باشد. طرح تکاپو ذیل معاونت کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون کار رفاه اجتماعی و همکاری سازمان توسعه صنعتی ملل متحد یونیدو اجرا و مدیریت می‌گردد. لازم به ذکر است که جهت پشتیبانی از اجرای طرح تکاپو، ششمين جلسه شوراي عالي اشتغال در دولت يازدهم در مورخ 3/9/1393 به تصویب رسیده است.  همچنین این طرح ذیل قرارگاه اقتصاد مقاومتی تحت عنوان توسعه رسته‌های پراشتغال منطقه‌ای نیز قرار داشته و یکی از طرح‌های اقتصاد مقاومتی کشور می‌باشد.

1-2. هدف اصلی طرح:
 توسعه اشتغال پایدار از طریق بهسازی دینامیک اشتغال در سطح مناطق  و توسعه رسته‏های کسب‏وکاری منتخب و اولویت‌دار در سطح ملی و استان‌ها است . درواقع درصورتی‌که بتوان موانع موجود بر سر راه فعالان کسب‏وکارهای منتخب را مرتفع و فرصت‏های جدید داخلی و جهانی را در مقابل آن‌ها قرار داد، می‌توان انتظار توسعه و پیامدهای مطلوب ناشی از آن را داشت ایجاد بیش از 670 هزار فرصت شغلی یکی از اهداف کمی طرح می‌باشد.

1-3. موضوعات محوری تکاپو:
تحلیل و اصلاح دینامیک اشتغال استان
توسعه کسب‌وکارهای دارای مزیت و ظرفیت اشتغال
ایجاد تعادل و تعامل میان طرف عرضه و تقاضای نیروی کار برای فعال‌سازی نهادی کلیه امکانات و منابع (مالی و غیرمالی) در جهت توسعه کسب‌وکار و اشتغال پایدار
توانمندسازی نیروی کار/ نهادهای پشتیبان و افزایش توان رقابتی در سطح ملی و بین‌المللی کسب کارهای مزیت دار در سطح استان
تحلیل و تقویت عوامل و شاخص‌های اثرگذار بر فضای کسب‌وکار به ترتیب در سه سطح منطقه، استان، کشور به‌منظور توسعه کسب‌وکار و اشتغال(رویکرد پایین به بالا)
طراحی الگوی مناسب به‌منظور انجام مداخلات توسعه‌ای در جهت توسعه زنجیره ارزش کسب‌وکارها


1-4. ویژگی‌های اصلی طرح تکاپو:
•    طرح تکاپو بر توسعه رسته کسب‌وکارهای موجود (رسمی و غیررسمی) تکیه دارد. (ایجاد کسب‌وکارهای جدید از طریق توسعه کسب‌وکارهای موجود صورت خواهد گرفت)
•    طرح تکاپو هم برطرف عرضه نیروی کار (آموزش عالی، فنی حرفه‌ای، آموزش پرورش و نهادهای آموزشی ...) از طریق ارتقاء مهارت و توانمندسازی نیروی کار متناسب با نیاز صنعت و کسب‌وکارها توجه و برنامه دارد و هم برطرف تقاضای نیروی کار (بنگاه‌های کسب‌وکار در رسته‌های مختلف تولیدی، کشاورزی، خدماتی، توزیعی، صنعتی و ...)
•    طرح تکاپو مبتنی بر مزیت‌های هر منطقه (استان) و توسعه کسب‌وکارهای دارای مزیت انجام می‌شود.
•    برنامه‌های اجرایی طرح تکاپو برای توسعه هر رسته کسب‌وکار، بین 3 تا 5 سال به طول می‌انجامد.
•    رسته‌های کسب‌وکاری که بیشترین تأثیر بر اقتصاد و اشتغال در استان را دارا می‌باشند در اولویت توسعه در طرح تکاپو قرار دارند.
•    در هر استان فردی متخصص و آموزش‌دیده از بخش خصوصی به‌عنوان (کارگزار اشتغال استان ) اقدام به بررسی دینامیک اشتغال استان نموده و در چارچوب مدل توسعه‌ای تکاپو ، اقدام به شناسایی رسته‌های اولویت‌دار می‌نماید.
•    برای هر رسته دارای اولویت یک فرد متخصص و آموزش‌دیده به‌عنوان مدیر توسعه آن رسته انتخاب‌شده و اقدام به مطالعه و تدوین برنامه‌های عمل اجرایی برای توسعه رسته (به‌صورت برنامه‌های عمل یک‌ساله ) می‌نماید.
•    منابع اجرا برنامه‌های عمل برای توسعه رسته ، از منابع طرح تکاپو ، منابع استانی ، هماهنگ کردن و همسو کردن منابع دستگاه‌های ذی‌ربط و مشارکت دستگاه‌های اجرایی استان، تسهیلات صندوق کارآفرینی و امید و برخی از بانک‌ها ، و مشارکت بنگاه‌های بخش خصوصی فراهم می‌گردد .
•    نظام دقیقی برای اجرا ، پایش و ارزیابی طرح تکاپو برنامه‌ریزی‌شده است و خروجی و هدف اصلی طرح ، توسعه و رونق کسب‌وکار به‌صورت پایدار و هدفمند و ایجاد و تثبیت اشتغال می‌باشد.
•    برنامه‌های اجرایی شامل برنامه‌های مختلفی است که باعث ارتقاء کل زنجیره ارزش یک رسته کسب‌وکار از تأمین تا مصرف می‌گردد و طیف وسیعی از فعالیت‌ها در زمینه توسعه تکنولوژی، ارتقاء مهارت‌های نیروی انسانی، ارتقاء کیفیت تولیدات یا خدمات، ارتقاء بهره‌وری عوامل تولید، ایجاد نهادهای تخصصی و شبکه‌سازی و ... را در بر می‌گیرد.  
•    نقطه شروع برای مداخله  در دوران رکود در حوزه اشتغال، توجه به توسعه کسب وکارهای دارای ظرفیت بالای اشتغال است.
•    در توسعه بنگاه‌های موجود نیز می بایست تمرکز بر بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط بوده که بیشترین سهم اشتغال و تعداد بنگاه‌های کشور را دارا می‌باشد. برنامه های طراحی‌شده به گونه ای خواهند بود که امکان ارتباط بنگاه‌ها در حلقه های پسین و پیشین زنجیره ارزش فراهم شود.
•    تخصیص تسهیلات بانکی، فارغ از نرخ های بهره رایج در نظام بانکی، راهکار مناسبی برای توسعه اشتغال نخواهد بود. بنابراین سیاست هایی مانند اختصاص یارانه سود و یا تبصره های تکلیفی مبتنی بر منابع بانکی، راهکارهای مؤثری برای ایجاد اشتغال نخواهند بود.
•    ضروری است که برنامه‌های توسعه اشتغال کشور، پوشش مناسبی برای اشتغال گروه‌هایی باشند که در دوران رکود بیشترین آسیب را از شرایط رکود دیده‌اند. به‌طور معمول گروه‌های اجتماعی زنان، جوانان، افراد ناتوان جسمی در دوران رکود شانس کمتری برای اشتغال دارند. گروه‌های هدف اولویت‌دار طرح تکاپو برای اشتغال عبارت‌اند از: جوانان فارغ‌التحصیل بیکار، زنان سرپرست خانوار، معلولین و زنان)
•    اصلاح جهت گیری نظام آموزشی مهارتی و تخصصی در انطباق با نیازهای طرف تقاضای کار از اولویت های کلیدی بازار کار می باشد.


اهم اهداف و برنامه‌های طرح تکاپو در استان‌های کشور (ذیل برنامه‌های اقتصاد مقاومتی)
1.    ایجاد و توسعه اشتغال در هر رسته در سطح منطقه و استان متناسب با گروه‌های هدف اشتغال
2.    ارتقاء کیفیت محصولات و خدمات هر رسته کسب‌وکار
3.    ارتقاء مهارت های نیروی انسانی در هر رسته کسب‌وکار (از طریق توانمندسازی و اصلاح آموزش‌ها در مراکز فنی حرفه ای، آموزش عالی و ...
4.    توانمندسازی بنگاه‌ها در هر رسته کسب‌وکار (ذیل هدف حداکثر سازی بهره‌وری و توسعه زنجیره ارزش)
5.    توانمندسازی کارکنان و مدیران دستگاه‌های اجرایی استانی و ملی مرتبط (آموزش ، تشکیل گروه‌های کاری مشترک و ...)
6.    ارتقاء و توسعه تکنولوژی در هر رسته کسب‌وکار
7.    ایجاد و توسعه نهادهای تخصصی در هر رسته کسب‌وکار (نهادهای آموزشی ، تحقیق و توسعه ، آزمایشگاه ، توسعه تکنولوژی و ...)
8.    ایجاد و توسعه ارائه‌دهندگان خدمات کسب‌وکار (Business Development Services ) در هر رسته کسب‌وکار
9.    توسعه زنجیره ارزش و اتصال به زنجیره ارزش و به شبکه‌های فروش و بازار جهانی باهدف حداکثر سازی ارزش‌افزوده و رقابت‌پذیری
10.    توسعه رقابت‌پذیری و نوآوری در بنگاه‌های کسب‌وکار هر رسته کسب‌وکار
11.    توسعه شرکت‌ها و قابلیت‌های دانش‌بنیان در هر رسته کسب‌وکار
12.    تغییر جهت آموزش‌های مراکز ارائه‌دهنده آموزش‌ها به آموزش‌های متناسب با نیاز هر رسته کسب‌وکار (مراکز آموزش عالی ، فنی و حرفه‌ای ، مدارس و ...)
13.    توسعه بازار داخلی و خارجی متناسب با ظرفیت‌های هر رسته کسب‌وکار به‌صورت هدفمند و گام‌به‌گام
14.    ایجاد توسعه و تقویت  ابزارهای تأمین مالی در هر رسته کسب‌وکار (نظیر صندوق‌های تأمین مالی مشترک)
15.    استفاده از کارشناسان متخصص بین‌المللی برای توسعه و اتصال به زنجیره‌های ارزش جهانی و مشاوره‌ها و آموزش‌های تخصصی
16.    همسو کردن و هماهنگ کردن دستگاه‌های اجرایی محلی و استانی برای توسعه و اولویت‌بخشی به رسته‌های دارای مزیت استانی